Koha e leximit: 10 min (Scroll for English version)

Prolog

Një qytet që iu kërkua të zhdukej

Imagjinoje.

Një qytet që prej muajsh jeton mes rrugëve të gërmuara dhe trafikut të devijuar, ku konfuzioni i përditshëm është bërë pjesë e zakonshme e peizazhit, ku makineritë e ndërtimit rrinë pa lëvizur dhe rrugë të tëra mbeten të çara e ndërprera pa asnjë afat kohor, pa shpjegim, pa ndjesë publike – i njëjti qytet, në një pasdite të caktuar, u detyrua të mbante frymën.

Trotuaret që normalisht janë të mbushura nga lëvizja e njerëzve të zakonshëm, punëtorëve, nxënësve, nënave me karroca, të moshuarve që ecin ngadalë pa një destinacion të caktuar, u liruan. Individë u ndaluan. Dy persona u shoqëruan në stacionin e policisë jo sepse kishin bërë diçka, por për shkak të asaj që dikush me autoritet vendosi se mund të bënin. Ata u mbajtën atje për afërsisht katër orë dhe u liruan kur Kryeministri u largua.

Qyteti, për një çast, u detyrua të simulonte një qetësi që nuk e ka për zakon.

Kjo është ajo që ndodhi në Lezhë. Dhe ndërsa ka të ngjarë të harrohet javën tjetër, në zhurmën e vazhdueshme të jetës politike shqiptare, arkivuar nën “gjëra të zakonshme në këtë vend” – H.A.N.A beson se nuk duhet të jetë kështu. Sepse ajo që ndodhi nuk ishte thjesht një teprim me masat e sigurisë. Ishte një simptomë. Dhe si të gjitha simptomat, ajo tregon diçka më të thellë, diçka që ka qenë e pranishme për një kohë të gjatë, diçka që jeton jo vetëm në vendimet e atyre që qeverisin, por edhe në zakonet e atyre që qeverisen.

Ky artikull ka të bëjë me të dyja këto.

I. Incidenti

Si një organizatë lokale e shoqërisë civile, pjesë rrënjësore e Lezhës, H.A.N.A ka dokumentuar dhe është thellësisht e shqetësuar nga sa vijon;

Gjatë vizitës së Kryeministrit në Lezhë, dy qytetarë u shoqëruan nga Drejtoria Rajonale Vendore e Policisë Lezhë dhe u mbajtën për afërsisht katër orë. Arsyeja e dhënë ishte dyshimi se dy personat mund të krijonin incidente gjatë vizitës së kryeministrit. Nuk ka ndodhur ndonjë akt konkret. Nuk ka të dhëna se ishte identifikuar një kërcënim i menjëhershëm dhe i demonstrueshëm. Individët u liruan vetëm pasi eskorta e Kryeministrit ishte larguar nga qyteti.

Për më tepër, banorët raportuan kufizime në lëvizjen përgjatë trotuareve publike, devijime të trafikut të këmbësorëve dhe automjeteve, dhe një atmosferë të përgjithshme në të cilën prania e zakonshme në hapësirën publike trajtohej si natyrshëm e dyshimtë.

H.A.N.A i bën thirrje Policisë së Shtetit të sqarojë, publikisht dhe me shkrim, bazën specifike ligjore sipas së cilës këta individë u shoqëruan dhe u ndaluan, dhe nëse ishte identifikuar ndonjë rrezik konkret, i dokumentuar para këtij vendimi. Në mungesë të një sqarimi të tillë, ajo që ndodhi duhet të emërtohet sipas emrit që ka; privimi i lirisë dhe përdorimi i ndalimit parandalues ​​jo si një instrument i fundit ligjor pas veprimeve hetimore paraprake, por si një mekanizëm komoditeti – një mënyrë për të rregulluar sheshin publik përpara se pushteti të kalojë nëpër të.

Kjo nuk është siguri. Kjo është koreografi.

II. Logjika që qëndron pas Aktit

Për të kuptuar se çfarë ndodhi, i duhet rezistuar tundimit për ta trajtuar atë si një gabim, një tepri, një rast të izoluar gjykimi të dobët nga një apo disa oficerë në një ditë të pa-zakontë. Ky formulim, sado i rehatshëm, nuk është i ndershëm.

Ajo që ndodhi në Lezhë ndjek një logjikë. Dhe logjika, ndryshe nga incidentet, përsëritet qëllimshëm.

Logjika është kjo: kur pushteti lëviz nëpër një hapësirë, ajo hapësirë ​​duhet të jetë e “lexueshme”. Duhet të jetë e rregullt. pa tension, pa pasiguri, pa asgjë që prish imazhin e një qeverisjeje të qetë, të kontrolluar dhe të mirëpritur. Qytetarët, brenda kësaj logjike, nuk janë pjesëmarrës në jetën publike – ata janë elementë. Elementë që duhen menaxhuar. Dhe kur një element nuk mund të parashikohet me siguri të mjaftueshme, ai hiqet nga ekuacioni.

Kjo nuk është vetëm një logjikë shqiptare. Është vërejtur në sisteme anembanë botës, kudo që marrëdhënia midis pushtetit dhe qytetarit anon në mënyrë vendimtare në njërin drejtim. Ajo që e dallon atë nga qeverisja demokratike nuk është intensiteti i saj, por drejtimi i saj. Në një demokraci të shëndetshme, pushteti përshtatet me praninë e qytetarëve. Në atë që pamë në Lezhë, qytetarët u përshtatën – u larguan, u ridrejtuan, u ndaluan – për t’iu përshtatur kalimit të pushtetit.

Dallimi mes të dyjave ka rëndësi të madhe.

Në një demokraci funksionale, një udhëheqës lëviz nëpër një qytet dhe qyteti vijon normalisht. Njerëzit mund të shikojnë, mund të kritikojnë, mund të mbajnë një tabelë ndër duar, ose thjesht mund të kalojnë pranë pa interes. Aparati i sigurisë menaxhon rrezikun – rrezikun real, të demonstrueshëm, të dokumentuar – pa fshirë strukturën e zakonshme të jetës publike. Qyteti mbetet vetvetja. Udhëheqësi kalon nëpër të, jo mbi të.

Ajo që u pa në Lezhë ishte e kundërta; qyteti iu nënshtrua vizitës. Vizita nuk hyri në realitetin e qytetit; realiteti i qytetit u pezullua për të pritur vizitën.

Dhe dy persona e paguan atë pezullim me katër orë liri.

III. Plaga më e thellë: Një popull i mësuar të heshtë

Këtu flitet jo vetëm për ata që janë në pushtet, por për të gjithë.

Sepse pyetja më e rëndësishme e ngritur nga ngjarjet në Lezhë nuk janë masat e sigurisë që u morën për Kryeministrin. Është arsyeja pse, në një vend me shumë më pak se 3 milionë banorë, me rrënjë të lashta, rezistencë të jashtëzakonshme dhe një kujtesë kulturore e historike të një populli që i mbijetoi pushtimit dhe izolimit, ndodh kjo lloj gjëje – dhe pranohet. Tretet. Harrohet.

Përgjigja ndodhet në diçka që nuk u ndërtua brenda natës dhe nuk mund të çmontohet me një deklaratë të vetme apo me një pale zgjedhje të vetme.

Një popull i mësuar me heshtjen. Nuk ishte gjithmonë një i mësuar i vetëdijshëm por erdhi në trajtë të shtresëzuar, përgjatë brezave – që nga vitet kur të folurit ishte vërtetë i rrezikshëm, kur mendimi i gabuar në vendin e gabuar i kushtonte gjithçka një familjeje, kur mbijetesa kërkonte që dikush të mësonte të lexonte gjendjet shpirtërore të pushtetit dhe të përshtatej në përputhje me rrethanat. Të mësuarit (me heshtjen) erdhi më vonë në forma më të buta; cinizmi qytetar që shprehet se “politika është e kalbur, nuk ka asgjë që unë mund të bëj për ta ndryshuar”, të dorëzuarit (apatia) që paraqitet si mençuri, ngritja e shpatullave me vetëdije që transferohet nga prindi te fëmija si një formë vetëmbrojtjeje.

Mësimi, në të gjitha format e tij, është i njëjtë: rri në heshtje, qëndro i vogël, mos e bëj veten të dukshëm kur pushteti (pushtetari) është afër.

Dhe kështu një qytet mban frymën. Dhe dy njerëz largohen nga rruga. Dhe javën tjetër, çdo gjë është harruar.

Kjo heshtje e praktikuar dhe e trashëguar, nuk është dobësi. Duhet thënë qartë – nuk është dobësi! Është rezultat i një riedukimi të gjatë të zhvilluar në kushte që e bën “zhurmën” vërtetë të kushtueshme. Një popull që mbijetoi atë që mbijetoi populli shqiptar nuk hesht nga frika. Ai hesht sepse heshtja, për një kohë shumë të gjatë, ishte çmimi i mbijetesës.

Por mbijetesa nuk është e njëjta gjë me të jetuarit. Dhe kushtet që e bënë heshtjen të domosdoshme kanë ndryshuar, edhe pse vetë zakoni i të heshturit nuk e ka përqafuar plotësisht ritmin e këtyre ndryshimeve.

Heshtja tani nuk mbron. Ajo u shërben atyre që përfitojnë nga qetësia e popullit.

IV. Pushteti i pamerituar nga një popull i bindur

Në qendër të jetës politike ka një transaksion që rrallë diskutohet me ndershmëri.

Kështu ndodh kur qytetarët janë të heshtur, të bindur dhe të paangazhuar, kur e trajtojnë politikën si diçka që u ndodh atyre dhe jo si diçka në të cilën marrin pjesë, kur i shohin politikanët si zotërinj për t’ju bindur dhe jo si shërbëtorë për t’i punësuar. Kështu, ata jo vetëm që nuk përfitojnë nga pushteti që kanë por e transferojnë kështu në mënyrë aktive atë pushtet tek ata që e kanë tashmë.

Çdo heshtje është një dhuratë për atë që preferon të mos i bëhen pyetje.

Çdo dorëzim, çdo “e çfarë mund të bëj unë”, çdo “të gjithë janë njësoj”, çdo tërheqje kryeneçe nga jeta qytetare, nuk është një tërheqje nga “loja”. Është një lëvizje brenda saj dhe favorizon pushtetarët.

Klasa politike në Shqipëri – dhe këtu nuk flitet për individë, por për një grupim, një kulturë, një sërë sjelljesh të skalitura, e ka kuptuar prej kohësh diçka që publiku e ka mësuar me ritme shumë më të avashta; se qytetarët shqiptarë, nëse do ta kuptonin (e jetësonin) plotësisht fuqinë e tyre, do të ishin të paqeverisshëm në kuptimin më të mirë të mundshëm të kësaj fjale. Ata do të kërkonin shpjegime e llogari reale. Ata do të refuzonin eufemizmat. Ata do të qeshnin me performancën teatrale dhe do të këmbëngulnin për thelbin. Ata do t’i vlerësonin përfaqësuesit e tyre në të njëjtën mënyrë siç vlerësojnë një ekspert të punësuar për të rregulluar çatinë e tyre, jo me nderime të shumta, por me pritshmëri të ftohtë dhe indiferente për një punë cilësore.

Klasa aktuale qeverisëse, përtej ngjyresave politike, është e aftë ta bëjë punën e saj dhjetë herë më mirë sesa e bën aktualisht. Ky nuk është një opinion; është diçka e parë në çdo vend funksional të krahasueshëm, në çdo pikë referimi që Shqipëria vazhdon të ndjekë, në çdo projekt infrastrukturor që duhet të zgjasë 6 muaj por zgjat 2 e më shumë vite varësisht nga ciklet zgjedhore, në çdo euro të parave publike që nuk arrin qëllimin e synuar. Hendeku midis asaj që është e mundur dhe asaj që ofrohet nuk është një mister. Është një zgjedhje. Është zgjedhja që bëhet e disponueshme kur merret e mirëqenë se një popull do ta pranojë, relativizojë dhe përfundimisht do ta harrojë.

Kjo zgjedhje është e mundur vetëm sepse populli është mësuar ta lejojë atë.

Ngjarjet në Lezhë, dy persona të mbajtur në një komisariat policie në mënyrë që një vizitë të dukej e pastër, janë një ilustrim i vogël, por i saktë i kësaj dinamike. Ato janë një provë. Ndoshta jo një provë e vetëdijshme, por gjithsesi një prove; a mund të / do të pranohet kjo? A do të mbahet shënim dhe më pas do të arkivohet? A do të vijojë po e njëjta heshtje?

Nëse heshtja vazhdon, përgjigjja e pyetjes tjetër – dhe tjetrës pas saj – bëhet më e lehtë për t’u parashikuar nga ata që janë në pushtet.

V. Qyteti i Inskenuar dhe Ai i Vërteti

Le të përfytyrohen dy imazhe krah njëri tjetrit.

Imazhi i parë është Lezha e përgatitur për vizitën; trotuare të pastruara, rrugë të menaxhuara, qytetarë jashtë kuadrit, një qytet që nga këndi i duhur dhe në momentin e duhur mund të duket i rregullt, në përparim e sipër, nën një administrim kompetent.

Imazhi i dytë është Lezha që ekziston çdo ditë: rrugë të shqyera dhe të lëna të papërfunduara për muaj të tërë, devijime që shfaqen pa paralajmërim, trafik që krijohet pa njoftim, biznese që humbasin klientë sepse aksesi i rrugës është ndërprerë dhe askush nuk ka menduar të komunikojë një afat kohor, një subvencionim apo një alternativë. Punëtorë që zbatojnë udhëzime pa pasur informacion për të dhënë. Qytetarë që kanë mësuar të ndalojnë së pyeturi sepse të kërkosh nuk sjell asgjë

Këto dy imazhe nuk janë në konflikt me njëra tjetren rastësisht. E para është e mundur vetëm për shkak të normalizimit të plotë të së dytës. Të përformuarit e rendit kërkon një audiencë që e ka pranuar kaosin si pikënisje. Një popullsi që e ka rritur pragun e tolerancës deri në atë pikë sa llogoret e hapura në rrugët e qytetit nuk gjenerojnë pasoja politike është një popullsi tek e cila një performancë e përkohshme e kompetencës mund të inskenohet relativisht lehtë.

E kjo performancë është pikërisht vizita zyrtare si një ngjarje teatrale: jo një inspektim i asaj që është arritur, por një rast për të mbivendosur përkohësisht imazhin e arritjeve përmbi një realitet që ende nuk ka ardhur.

Po dy personat e mbajtur në komisariatin e policisë? Ata nuk ishin të rrezikshëm. Ata ishin të papërshtatshëm – të papërshtatshëm për imazhin. Dukshmëria e tyre e mundshme, prania e tyre e mundshme, gatishmëria e tyre e mundshme për të qenë vetvetja në hapësirën publike gjatë një vizite që kërkonte një lloj të veçantë hapësire publike – kjo është ajo që u menaxhua.

Ajo për të cilën dyshoheshin nuk ishte krim. Ishte spontanitet. Dhe spontaniteti, në një mjedis të inskenuar, është gjithmonë kërcënim.

VI. Si duket në të vërtetë qeverisja demokratike

Këtu nuk flitet me abstraksione por me të besuarit që vjen prej krahasimit.

Në demokracitë e konsoliduara, vizitat nga zyrtarë të lartë janë të zakonshme dhe ato përfshijnë masa të vërteta sigurie – detaje mbrojtjeje, koordinim me policinë lokale, menaxhim të itinerarit. Kjo është legjitime dhe e nevojshme. Asnjë person serioz nuk argumenton të kundërtën.

Por ka një ndryshim thelbësor në mënyrën se si qytetari shfaqet brenda këtyre masave.

Qytetari nuk fshihet. Ai vazhdon të ekzistojë në trotuar. Ai vazhdon të ecë deri në dyqan. Ata mund të mbajnë edhe tabela në duar. Ata mund të bërtasin. Aparati i sigurisë menaxhon hapësirën, jo njerëzit. Ekziston një ndryshim domethënës, i kuptuar dhe i zbatuar, midis kontrollit të një perimetri fizik dhe kontrollit të pranisë njerëzore.

Njerëzit nuk ndalohen paraprakisht sepse dikush me uniformë vendos që ata duken si rrezik. Pragu ligjor për heqjen e lirisë – madje edhe privimi i përkohshëm – është real, i dokumentuar dhe i nënshtrohet shqyrtimit më pas. Kur ky prag shkelet, vijnë pasojat.

Më thelbësisht, udhëheqësi mbërrin dhe shihet në një vend real, midis njerëzve të vërtetë, në kushte reale – jo në një skenë të “dezinfektuar” nga e cila është hequr përkohësisht popullata aktuale.

Ky nuk është idealizëm. Kështu duket në praktikë sundimi i ligjit, i zbatuar në marrëdhënien midis pushtetit shtetëror dhe individit.

Ajo që ndodhi në Lezhë ishte distanca midis asaj praktike standarde dhe asaj aktuale shqiptare, e bërë e dukshme për një moment, përpara se qyteti të rimerrte frymë dhe të kthehej në rrugët e tij të ndërprera dhe në heshtjen e praktikuar.

VII. Për qytetarët e Lezhës dhe më gjerë

H.A.N.A e shpreh këtë duke ja drejtuar jo vetëm zyrtarëve dhe institucioneve, por edhe qytetarëve, sepse ne besojmë, në thelb, se forma e një kulture politike nuk përcaktohet vetëm nga ata që ushtrojnë pushtet, por veçanërisht nga ata që i përgjigjen atij.

Ju nuk jeni të detyruar ta pranoni këtë.

As qytetarët e mbajtur peng, as trotuaret e pastruara, as rregulli i organizuar i vendosur mbi rrugët e papërfunduara, as vitet e tolerancës në një hendek midis premtimit dhe zbatimit që nuk do të tolerohej as një javë në një vend ku qytetarët kanë mësuar se zëri i tyre është instrumenti i vërtetë i qeverisjes dhe jo thjesht një shqetësim që duhet menaxhuar.

Shkëputja nga politika që kërkon ky moment nuk është ajo shkëputje cinike e tipit “të gjithë njëlloj janë, pse të merremi me ta”. Kjo lloj shkëputjeje është komode për pushtetin sepse garanton heshtjen dhe ia dorëzon atij kontrollin.

Shkëputja që vlen është krejt diçka tjetër; një vendim i ftohtë, i kthjellët, për t’i parë aktorët politikë jo si autoritete ndaj të cilave u detyroheni respekt, besnikëri apo heshtje vetëmbrojtëse, por si kontraktorë. Punonjës. Njerëz të punësuar, me taksat dhe votën tuaj, për të kryer punë konkrete, të rregullojnë rrugët, të administrojnë institucionet, të zbatojnë ligjin, të mbrojnë të drejtat, dhe që mbajnë përgjegjësi ndaj jush për cilësinë e kësaj pune.

Kur një kontraktor ju a lë çatinë me vrima për tetëmbëdhjetë muaj, ju nuk e falënderoni për shërbimin. Ju kërkoni shpjegim. Ju nuk e paguani. Ju punësoni dikë tjetër. Politika nuk ka pse të jetë ndryshe.

Ajo ka bërë të mundur që të duket ndryshe, e ngritur në piedestal, e ndërlikuar, e paarritshme, si fushë që i përket vetëm një klase specialistësh, kompetenca e të cilëve merret e mirëqenë dhe autoriteti i të cilëve duhet respektuar sepse ky status i shërben atyre që e mbajnë.

Nuk ju shërben ju. Ama, ju jeni pala kontraktuese. Jo audiencë. Jo subjekt.
Jo elementi që menaxhohet kur pushteti kalon nëpër rrugën tuaj. Ju jeni autoriteti nga i cili buron i gjithë autoriteti i tyre, dhe të cilin ata mund ta mbajnë vetëm për aq kohë sa ju ua lejoni.

Një demokraci nuk matet nga mungesa e pengesave nëpër të cilat lëviz pushteti në një qytet.
Nuk matet nga rendi gjatë vizitës, pastërtia e itinerarit, apo mungesa e çdo elementi të sikletshëm brenda kuadrit. Ajo matet nga ajo që është e vërtetë në po të njëjtin moment – që qytetari në trotuar është i lirë, që ai që nuk dakortëson nuk shoqërohet te komisariati i policisë, që qyteti është i vërtetë dhe jo një skenë, dhe që marrëdhënia mes atij që kalon dhe atyre që jetojnë aty është marrëdhënie llogaridhënieje, jo spektakli.

Dy personat e mbajtur në Lezhë nuk ishin një masë sigurie. Ishin një mesazh, ndoshta i paqëllimshëm, por i qartë; se në këtë kulturë politike, rehatia e pushtetit vazhdon të ketë përparësi mbi lirinë e qytetarëve; se prania mund të menaxhohet kur bëhet e papërshtatshme; se liria është e kushtëzuar nga mënyra si perceptohesh nga autoriteti.

H.A.N.A e refuzon këtë mesazh. Jo në emër të dy individëve, por në emër të një parimi që, kur braktiset, rikuperohet me shumë vështirësi: qytetari nuk zhduket kur mbërrin zyrtari. Që qyteti nuk ndalon. Që liria e lëvizjes dhe mbrojtja nga ndalimi arbitrar nuk janë privilegje që pushteti i jep në momente të mira, por të drejta që ekzistojnë përpara pushtetit dhe mbi të.

Këto të drejta i përkasin qytetarëve të Lezhës. I përkasin qytetarëve të Shqipërisë. Ato nuk jepen nga politikanët. Nuk mund të pezullohen nga një vizitë. Dhe është koha që kjo të kuptohet nga të gjithë në këtë ekuacion.

Aktivizëm Qytetar për Advokim Jo-Qeveritar – H.A.N.A

English

When Power Passes Through, the City Stops

Reading time:10 minutes

Prologue

A city that was asked to disappear

Imagine.

A city that has been living for months among dug-up roads and diverted traffic, where daily confusion has become a common part of the landscape, where construction machinery stand still and entire streets remain cracked and cut off without any deadline, without explanation, without public apology – the same city, on a certain afternoon, was forced to hold its breath.

The sidewalks that are normally filled with the movement of ordinary people, workers, students, mothers with strollers, elderly people walking slowly with no particular destination, were cleared. Individuals were stopped. Two people were escorted to the police station not because they had done anything, but because of what someone in authority decided they could do. They were held there for approximately four hours and released when the Prime Minister left.

The city, for a moment, was forced to simulate a calm that is not its habit.

This is what happened in Lezha. And while it will likely be forgotten next week, in the constant noise of Albanian political life, filed under “ordinary things in this country” – H.A.N.A believes that it should not be so. Because what happened was not simply an overreach with security measures. It was a symptom. And like all symptoms, it points to something deeper, something that has been present for a long time, something that lives not only in the decisions of those who govern, but also in the habits of those who are governed.

This article is about both of these.

I. Incident

As a local civil society organization, a fundamental part of Lezha, H.A.N.A has documented and is deeply concerned by the following;

During the Prime Minister’s visit to Lezha, two citizens were escorted by the Lezha Local Regional Police Directorate and held for approximately four hours. The reason given was the suspicion that the two individuals could create incidents during the Prime Minister’s visit. No specific act occurred. There is no evidence that an immediate and demonstrable threat was identified. The individuals were released only after the Prime Minister’s escort had left the city.

Furthermore, residents reported restrictions on movement along public sidewalks, diversions of pedestrian and vehicle traffic, and a general atmosphere in which ordinary presence in public space was treated as inherently suspicious.

H.A.N.A calls on the State Police to clarify, publicly and in writing, the specific legal basis under which these individuals were accompanied and detained, and whether any specific, documented risk was identified prior to this decision. In the absence of such clarification, what happened should be called by its proper name; deprivation of liberty and the use of preventive detention not as a last resort after preliminary investigative actions, but as a convenience mechanism – a way to regulate the public square before power passes through it.

This is not security. This is choreography.

II. The logic behind the Act

To understand what happened, one must resist the temptation to treat it as a mistake, an excess, an isolated case of poor judgment by one or a few officers on an unusual day. This formulation, however convenient, is not honest.

What happened in Lezha follows a logic. And logic, unlike incidents, is repeated intentionally.

The logic is this: when power moves through a space, that space must be “legible.” It must be orderly. without tension, without uncertainty, without anything that spoils the image of a calm, controlled, and welcoming government. Citizens, within this logic, are not participants in public life – they are elements. Elements that must be managed. And when an element cannot be predicted with sufficient certainty, it is removed from the equation.

This is not just an Albanian logic. It has been observed in systems around the world, wherever the relationship between government and citizen tilts decisively in one direction. What distinguishes it from democratic governance is not its intensity, but its direction. In a healthy democracy, government adapts to the presence of citizens. In what we saw in Lezha, citizens adapted – moved away, redirected, stopped – to accommodate the transition of power.

The difference between the two is of great importance.

In a functioning democracy, a leader moves through a city and the city goes on as normal. People can watch, they can criticize, they can hold a sign in their hands, or they can simply walk by without interest. The security apparatus manages risk – real, demonstrable, documented risk – without erasing the ordinary fabric of public life. The city remains itself. The leader moves through it, not over it.

What was seen in Lezha was the opposite; the city was subjected to the visit. The visit did not enter the reality of the city; the reality of the city was suspended to await the visit.

And two people paid for that suspension with four hours of freedom.

III. The Deepest Wound: A People Learned to Be Silent

This is not just about those in power, but about everyone.

Because the most important question raised by the events in Lezha is not the security measures that were taken for the Prime Minister. It is why, in a country with far fewer than 3 million inhabitants, with ancient roots, extraordinary resilience, and a cultural and historical memory of a people that survived occupation and isolation, this kind of thing happens – and is accepted. Digested. Forgotten.

The answer lies in something that was not built overnight and cannot be dismantled with a single statement or a single election.

A people accustomed to silence. It was not always a conscious learning but came in layers, over generations – from the years when speaking was truly dangerous, when the wrong thought in the wrong place cost a family everything, when survival required that one learn to read the moods of power and adapt accordingly. Learning (to silence) came later in milder forms; the civic cynicism that says “politics is rotten, there’s nothing I can do to change it”, the surrender (apathy) that presents itself as wisdom, the shrug of the shoulders with awareness that is transferred from parent to child as a form of self-defense.

The lesson, in all its forms, is the same: stay silent, stay small, don’t make yourself visible when power is near.

And so a city holds its breath. And two people walk off the road. And the next week, everything is forgotten.

This practiced and inherited silence is not weakness. It must be said clearly – it is not weakness! It is the result of a long re-education developed in conditions that make “noise” truly costly. A people that survived what the Albanian people survived is not silent out of fear. It is silent because silence, for a very long time, was the price of survival.

But survival is not the same as living. And the conditions that make silence necessary have changed, even if the habit of silence itself has not fully embraced the pace of these changes.

Silence now does not protect. It serves those who benefit from the people’s silence.

IV. Undeserved power from a obedient people

At the center of political life is a transaction that is rarely discussed honestly.

This is what happens when citizens are silent, obedient, and disengaged, when they treat politics as something that happens to them rather than something they participate in, when they see politicians as masters to be persuaded rather than servants to be employed. Thus, they not only fail to benefit from the power they have but actively transfer that power to those who already have it.

Every silence is a gift to the one who prefers not to be asked questions.

Every surrender, every “what can I do,” every “everyone is the same,” every stubborn withdrawal from civic life, is not a withdrawal from “the game.” It is a movement within it and favors those in power.

The political class in Albania – and we are not talking about individuals here, but about a grouping, a culture, a set of sculpted behaviors – has long understood something that the public has learned at a much slower pace; that Albanian citizens, if they fully understood (and exercised) their power, would be ungovernable in the best possible sense of the word. They would demand explanations and real accounts. They would reject euphemisms. They would laugh at the theatrical performance and insist on the essence. They would evaluate their representatives in the same way they evaluate an expert hired to fix their roof, not with excessive honors, but with cold and indifferent expectations for quality work.

The current ruling class, beyond political hues, is capable of doing its job ten times better than it currently does. This is not an opinion; it is something seen in every comparable functional country, in every benchmark that Albania continues to pursue, in every infrastructure project that should last 6 months but lasts 2 or more years depending on the electoral cycles, in every euro of public money that does not reach its intended goal. The gap between what is possible and what is offered is not a mystery. It is a choice. It is the choice that becomes available when it is taken for granted that a people will accept it, relativize it and eventually forget it.

This choice is only possible because the people are accustomed to allowing it.

The events in Lezha, two people held in a police station so that a visit would appear clean, are a small but accurate illustration of this dynamic. They are a test. Perhaps not a conscious test, but a test nonetheless; can/will this be accepted? Will it be recorded and then archived? Will the same silence continue?

If the silence continues, the answer to the next question – and the one after that – becomes easier to predict for those in power.

V. The Staged City and the Real One

Let’s imagine two images next to each other.

The first image is Lezha prepared for the visit; sidewalks cleaned, streets managed, citizens out of the frame, a city that from the right angle and at the right moment can appear orderly, progressing, under a competent administration.

The second image is the Lezha that exists every day: roads torn up and left unfinished for months, detours that appear without warning, traffic that builds up without notice, businesses that lose customers because road access is cut off and no one has thought to communicate a deadline, a subsidy or an alternative. Workers who follow instructions without having information to give. Citizens who have learned to stop asking because asking brings nothing.

These two images are not in conflict with each other by chance. The first is possible only because of the complete normalization of the second. The formation of order requires an audience that has accepted chaos as a starting point. A population that has raised its threshold of tolerance to the point that trenches dug in the city streets do not generate political consequences is a population in which a temporary performance of competence can be staged relatively easily.

And this performance is precisely the official visit as a theatrical event: not an inspection of what has been achieved, but an opportunity to temporarily superimpose the image of achievements over a reality that has not yet arrived.

What about the two people held at the police station? They were not dangerous. They were inappropriate – inappropriate for the image. Their potential visibility, their potential presence, their potential willingness to be themselves in public space during a visit that required a particular kind of public space – that’s what was managed.

What they were suspected of wasn’t a crime. It was spontaneity. And spontaneity, in a staged environment, is always a threat.

VI. What democratic governance really looks like

Here we are not talking about abstractions but about the trust that comes from comparison.

In established democracies, visits by high-ranking officials are commonplace, and they involve real security measures – protection details, coordination with local police, route management. This is legitimate and necessary. No serious person argues otherwise.

But there is a fundamental difference in the way the citizen appears within these measures.

The citizen does not hide. He continues to exist on the sidewalk. He continues to walk to the store. They may even hold signs in their hands. They may shout. The security apparatus manages space, not people. There is a significant difference, understood and implemented, between controlling a physical perimeter and controlling human presence.

People are not detained in advance because someone in uniform decides they look like a threat. The legal threshold for deprivation of liberty – even temporary deprivation – is real, documented, and subject to review afterwards. When that threshold is crossed, there are consequences.

More fundamentally, the leader arrives and is seen in a real place, among real people, under real conditions – not in a “sanitized” scene from which the actual population has been temporarily removed.

This is not idealism. This is what the rule of law looks like in practice, applied in the relationship between state power and the individual.

What happened in Lezha was the distance between that standard practice and the current Albanian one, made apparent for a moment, before the city caught its breath and returned to its interrupted streets and practiced silence.

VII. For the citizens of Lezha and beyond

H.A.N.A expresses this by addressing not only officials and institutions, but also citizens, because we believe, fundamentally, that the shape of a political culture is not determined only by those who exercise power, but especially by those who respond to it.

You are not obligated to accept this.

Neither the citizens held hostage, nor the sidewalks cleaned, nor the organized order imposed on the unfinished streets, nor the years of tolerance in a gap between promise and implementation that would not be tolerated even for a week in a country where citizens have learned that their voice is the true instrument of governance and not simply a nuisance to be managed.

The detachment from politics that this moment requires is not the cynical detachment of the “they’re all the same, why bother?” type. This type of detachment is comfortable for the government because it guarantees silence and hands over control to it.

The detachment that counts is something else entirely; a cold, sober decision to see political actors not as authorities to whom you owe respect, loyalty, or self-protective silence, but as contractors. Employees. People hired, with your taxes and your vote, to carry out concrete work, to fix roads, to administer institutions, to enforce the law, to protect rights, and who are accountable to you for the quality of this work.

When a contractor leaves your roof with holes for eighteen months, you don’t thank him for his service. You demand an explanation. You don’t pay him. You hire someone else. The policy shouldn’t be any different.

It has made it appear different, elevated on a pedestal, complicated, inaccessible, as a field that belongs only to a class of specialists, whose competence is taken for granted and whose authority must be respected because this status serves those who hold it.

It doesn’t serve you. But, you are the contracting party. Not the audience. Not the subject. Not the element that is managed when power passes your way. You are the authority from which all their authority derives, and which they can only hold as long as you allow them to.

A democracy is not measured by the absence of obstacles through which power moves in a city. It is not measured by the order during the visit, the cleanliness of the itinerary, or the absence of any embarrassing element within the frame. It is measured by what is true at the same moment – that the citizen on the sidewalk is free, that the one who disagrees is not escorted to the police station, that the city is real and not a stage, and that the relationship between the one who passes by and those who live there is a relationship of accountability, not spectacle.

The two people detained in Lezha were not a security measure. They were a message, perhaps unintentional, but clear; that in this political culture, the comfort of power continues to take precedence over the freedom of citizens; that presence can be managed when it becomes inappropriate; that freedom is conditioned by how one is perceived by authority.

H.A.N.A rejects this message. Not in the name of the two individuals, but in the name of a principle that, when abandoned, is recovered with great difficulty: the citizen does not disappear when the official arrives. That the city does not stop. That freedom of movement and protection from arbitrary detention are not privileges that the government grants in good times, but rights that exist before and above the government.

These rights belong to the citizens of Lezha. They belong to the citizens of Albania. They are not granted by politicians. They cannot be suspended by a visit. And it is time for this to be understood by everyone in this equation.

Civic Activism for Non-Governmental Advocacy – H.A.N.A

The post Kur Pushteti Parakalon, Qyteti Ndalon appeared first on H.A.N.A.

Dy vjet më parë, nga postime të mediave online, morëm vesh për nënshkrimin e një marrëveshjeje mes kryeministrit të vendit tonë dhe homologes italiane për hapjen e dy qendrave për emigrantët.

Kjo gjë ndodhi në qytetin tonë pa një deklaratë për shtyp nga drejtuesi i bashkisë, pa shpjegime të domosdoshme për funksionimin e këtyre kampeve, dhe pa asnjë sqarim për faktin që një “zgjidhje e tillë”, siç e quajnë, shkel hapur të drejtat themelore të njeriut dhe është e papajtueshme me standardet ndërkombëtare, siç është konsideruar edhe nga organizatat ndërkombëtare për mbrojtjen e të drejtave të njeriut!

Amnesty International thekson se kjo marrëveshje shkel detyrimet ndërkombëtare të Italisë si vend anëtar i Bashkimit Evropian!

Gjykata e Romës ka vendosur të mos pranojë mbajtjen e migrantëve në Shqipëri për shkak të mungesës së garancive të mjaftueshme ligjore.

Në mes të këtij terri informativ, drejtuesi i bashkisë sonë i përshkroi këto shqetësime me tallje dhe me një gjuhë aspak korrekte, gjë që e kemi evidentuar në përpjekjet tona për të hedhur dritë dhe për të informuar publikun mbi këtë çështje kaq madhore!

Tani, dy vite më vonë, jemi ende në të njëjtën gjendje të paditurie: informacioni merret në mënyra joformale (word of mouth). Për të kuptuar se çfarë po ndodh brenda këtyre “burgjeve” të hapura në qytetin tonë, presim të lexojmë shkrimet e gazetarëve ndërkombëtarë për të pasur informacion të verifikuar mbi atë që po ndodh.

Aktualisht, këto qendra po përdoren si qendra riatdhesimi për personat që kanë marrë tashmë vendim deportimi nga shteti italian dhe sillen në qendrën e Gjadrit deri në momentin e kthimit përfundimtar në vendin e tyre të origjinës.

Në këtë kamp ndodhen rreth 20 persona që presin momentin e riatdhesimit.

Ata sillen në Shqipëri përmes linjave ajrore, gjë që ka një kosto marramendëse, për të cilën nuk ka asnjë transparencë mbi përfitimet financiare që realizohen në këtë proces e si dhe kush po përfiton nga kjo gjë! 

Shqetësimi ynë si qytetarë të këtij vendi dhe të qytetit të Lezhës është vazhdimi i të njëjtit trend, ku nuk shihet e arsyeshme që të informohemi për asgjë që ndodh.

Vendimet që prekin përditshmërinë e komunitetit tonë merren për ne, jo bashkë me ne dhe na imponohen!

Pavarësisht se kemi ngritur zërin për përfshirje në vendimmarrje dhe për më shumë transparencë, kjo gjë ende nuk ndodh.

Format përmes të cilave është imponuar pranimi i këtyre kampeve dhe mungesa e kërkimit të llogarisë nga komuniteti kanë qenë të ndryshme.

Mund të përmendim punësimin pranë këtyre qendrave të personave me profesione të ndryshme, madje edhe punonjës administrate apo persona me pozita të larta, të cilët më pas ndikojnë në opinionin publik, duke përcjellë një panoramë ndryshe nga ajo që është në të vërtetë ndërtimi dhe funksionimi i këtyre kampeve.

Sikur të ishte një realitet tjetër, i ndërtuar përmes këtyre mekanizmave dhe strategjive të mirëmenduara.

Të shtunën, me rastin e këtij dyvjetori, pritëm në qendrën tonë një grup aktivistësh nga vende të ndryshme, dhe sigurisht nga vendi ynë, për të ndarë perspektivën tonë dhe të të rinjve mbi këtë temë.

Këta persona kanë ardhur nga vende të ndryshme për të ngritur zërin kundër padrejtësisë që po ndodh.

Solidariteti dhe mbështetja jonë është e madhe për lëvizjen transnacionale me aktivistë dhe profesionistë nga organizata të ndryshme ndërkombëtare që kanë më shumë se dy vite që kundërshtojnë këtë vendim e këtë marrveshje mes Shqipërisë e Italisë. Ata në këte përvjetor janë ngritur e bashkuar e kanë ardhur në Lezhë, për të qëndruar kundër kësaj padrejtësie, e ngrejnë zërin dhe punojnë për ndalimin e përshkallëzimit të këtyre metodave, që janë krejtësisht jashtë linjës me parimet e konventave ndërkombëtare për mbrojtjen e të drejtave të njeriut.

Pas ndalesës në qendrën tonë, ndalesa e fundit e protestës ishte kampi i Gjadrit, ku u bë thirrja për të ndaluar këtë praktikë të padrejtë.

Kjo bisedë u vijua më pas të dielën në Asamblenë Ndërkombëtare mbi Emigracionin dhe Kolonializmin në Tiranë të organizuar nga @ networkagainstmigrantdetention dhe @mesdhe.al 

Theksojmë sërish me forcë se qëndrojmë në solidaritet të plotë me çdo njeri që trajtohet pa dinjitet dhe ngremë zërin tonë për t’i kujtuar kujtdo se të drejtat themelore të njeriut janë të patjetërsueshme, të pandashme dhe duhet të mbrohen çdo ditë.

English

Two years ago, through online media reports, we learned about the signing of an agreement between our country’s Prime Minister and his Italian counterpart for the opening of two migrant centers.

This happened in our city without a press statement from the mayor, without the necessary explanations about the operation of these camps, and without any clarification about the fact that such a “solution,” as they call it, blatantly violates fundamental human rights and is incompatible with international standards, as stated by international human rights organisations.

Amnesty International has emphasized that this agreement violates Italy’s international obligations as a member of the European Union.

The Court of Rome decided not to authorize the transfer of migrants to Albania, citing insufficient legal safeguards.

Amid this information blackout, our city’s mayor mocked these concerns and used language completely inappropriate for his position, something we have continuously pointed out in our efforts to shed light on and inform the public about this crucial issue.

Now, two years later, we remain in the same state of ignorance: information circulates informally, by word of mouth. To understand what is happening inside these so-called “open prisons” in our city, we must rely on international journalists’ reports to access verified information.

Currently, these centers are being used as deportation hubs for people who have already received deportation orders from the Italian state and are brought to the Gjader center until their final return to their country of origin.

About 20 people are currently in this camp awaiting repatriation.

They are transported to Albania by air, an extremely costly process, yet there is no transparency regarding the financial profits made in this process or who is actually benefiting from it.

Our concern, as citizens of this country and of the city of Lezha, is the continuation of the same pattern: we are kept uninformed about decisions that directly affect our community.

Decisions impacting our daily lives are made for us, not with us, and are imposed upon us.

Despite repeatedly calling for inclusion in decision-making and for greater transparency, nothing has changed.

The ways in which the acceptance of these camps has been imposed, and the lack of accountability sought by the community, have taken different forms.

We can mention the employment of various professionals — even administrative staff or individuals in high positions — within these centers, who later influence public opinion by presenting a distorted image of what these camps truly are and how they function.

As if an alternate reality has been deliberately constructed through calculated mechanisms and strategies.

On Saturday, marking this second anniversary, we welcomed at our center a group of activists from different countries, including our own, to share our perspective and that of the youth on this issue.

These individuals came from various places to raise their voices against the injustice that is taking place.

Our solidarity and support are strong for the transnational movement of activists and professionals from different international organizations who, for over two years now, have opposed this agreement between Albania and Italy.

This year, on the second anniversary of the agreement,they came together and gathered in Lezha to stand against this injustice, raise their voices, and work to stop the escalation of these practices, which are completely contrary to the principles of international human rights conventions.

After their stop at our center, the final stop of the protest was the Gjader camp, where a call was made to end this unjust practice.

The discussion continued on Sunday at the International Assembly on Migration and Colonialism in Tirana, organized by @networkagainstmigrantdetention and @mesdhe.al.

Once again, we firmly emphasize our full solidarity with every person who is treated without dignity, and we raise our voices to remind everyone that fundamental human rights are inalienable, indivisible, and must be defended every single day.

The post Kampi i Gjadrit – dy vite pa transparencë, pa llogaridhënie, pa dinjitet. appeared first on H.A.N.A.

The post Plani i Arsimit Parauniversitar 2026-2028 / Qendra Rinore H.A.N.A. paraqet në publik propozimet e saj appeared first on H.A.N.A.

Në këtë analizë do të shqyrtojmë nivelin e politizimit të arsimit në Lezhë, progresin e bërë në reduktimin e këtij fenomeni dhe nevojën për një monitorim të vazhdueshëm për të garantuar që shkollat të mbeten institucione neutrale dhe të fokusuara tek edukimi.

Politizimi i Shkollave në Lezhë – Çfarë Tregojnë të Dhënat?

Në vitin shkollor 2023-2024, monitorimi i faqeve online të 33 shkollave publike në Lezhë tregoi se 20 prej tyre kishin postime të natyrës politike. Në total, u regjistruan 4,480 postime, nga të cilat:

• 2,554 ishin postime të rregullta, të lidhura me aktivitetet edukative dhe komunitetin shkollor;
• 1,926 ishin postime të politizuara, të fokusuara tek promovimi i figurave politike dhe aktivitetet të tyre.
  
  Pothuajse 43% e përmbajtjes së publikuar nga shkollat publike ishte e politizuar, duke ngritur shqetësime serioze mbi ndikimin e politikës në institucionet arsimore dhe rolin e drejtorëve të shkollave në këtë fenomen.

Në vitin shkollor 2024-2025, deri në mesin e vitit akademik, ka pasur një rënie të ndjeshme të këtij fenomeni. Deri më tani, nga 33 shkolla të monitoruara, 14 kanë pasur postime politike.

Numri total i postimeve në këtë periudhë ka qenë 972, nga të cilat:

• 770 janë postime të rregullta,
• 202 janë postime të politizuara.
• Kjo përfaqëson një ulje të përqindjes së postimeve të politizuara nga 43% në 20.8%. Kjo është një shenjë pozitive, por ende është herët për të konkluduar nëse ky është një trend i qëndrueshëm apo një ndryshim i përkohshëm. Monitorimi i këtij fenomeni duhet të vazhdojë deri në fund të vitit 2025 për të kuptuar nëse shkollat po largohen përfundimisht nga praktikat e mëparshme të përdorimit të platformave të tyre për qëllime politike.

Në kuadër të angazhimit për një arsim të pavarur dhe të paanshëm, H.A.N.A i ka drejtuar një kërkesë zyrtare Drejtorisë Rajonale të Arsimit Parauniversitar (DRAP) Lezhë, duke ngritur shqetësimin mbi këtë problematikë dhe duke kërkuar ndërhyrje për të garantuar që shkollat publike të mos përdoren si platforma për promovimin politik.

Kërkesa e dërguar theksoi nevojën për zbatimin e ligjeve dhe udhëzimeve që rregullojnë neutralitetin e arsimit parauniversitar, duke u bazuar në parimet e depolitizimit të institucioneve publike. H.A.N.A shpreson që kjo kërkesë është marrë në konsideratë dhe se DRAP ka ndërmarrë hapa konkretë për të garantuar një sistem arsimor profesional dhe të paanshëm. Nëse ky është rasti, është për t’u vlerësuar angazhimi për përmirësimin e mjedisit edukativ për nxënësit dhe mësuesit e Lezhës.

Pse Politizimi i Arsimit Është i Dëmshëm?

Ndikimi i politikës në arsimin publik ka pasoja serioze për nxënësit, mësuesit dhe cilësinë e përgjithshme të edukimit.

1. Hapësirat arsimore nuk janë të lira për mendimin kritik
   • Nxënësit ekspozohen ndaj një narrative të njëanshme politike, duke kufizuar aftësinë e tyre për të analizuar në mënyrë të pavarur informacionin dhe politikat publike.
2. Presioni mbi stafin arsimor
   • Mësuesit mund të ndihen të detyruar të mbështesin këtë lloj komunikimi nga frika për vendet e tyre të punës ose për të ruajtur marrëdhëniet me autoritetet shkollore dhe institucionet vendore.
3. Deformimi i misionit të arsimit
   • Arsimi duhet të jetë një hapësirë e lirë nga ndikimet politike, e bazuar në dijen, mendimin kritik dhe përgatitjen qytetare të nxënësve. Politizimi i shkollave i largon institucionet arsimore nga ky mision.

Çfarë Duhet të Ndodhë në Vazhdim?

Pavarësisht progresit të arritur deri më tani, është thelbësore që shoqëria civile, media dhe komuniteti i prindërve të mbeten të vëmendshëm për të garantuar që shkollat publike të mbeten të fokusuara tek edukimi dhe jo tek politika.

H.A.N.A propozon hapat e mëposhtëm:

1. Ndërprerja e plotë e përdorimit të faqeve online të shkollave për promovim politik
   • ZVAP dhe DRAP duhet të ndalojnë shkollat nga postimi i përmbajtjes politike dhe të zbatojnë udhëzimet për neutralitetin e institucioneve arsimore.
2. Vendosja e rregullave të qarta për transparencën e faqeve online të shkollave
   • Ministria e Arsimit duhet të publikojë udhëzime specifike mbi përmbajtjen e lejuar dhe të palejuar në faqet online të shkollave për të shmangur keqpërdorimin në të ardhmen.
3. Masa disiplinore për institucionet arsimore që shkelin parimin e neutralitetit
   • Çdo shkollë që vazhdon të promovojë figura politike duhet të përballet me masa administrative dhe të rikthehet në përmbushjen e rolit të saj edukativ.
4. Monitorim i vazhdueshëm nga organizatat e shoqërisë civile dhe mediat
   • Vëzhgimi aktiv i përmbajtjes së publikuar nga shkollat do të ndihmojë në garantimin e një transformimi të qëndrueshëm dhe jo vetëm një ndryshim të përkohshëm.

Depolitizimi i arsimit në Lezhë është një proces që kërkon angazhim të vazhdueshëm nga të gjitha palët e interesuara. Shkollat publike duhet të mbeten hapësira të sigurta për edukimin dhe zhvillimin e të rinjve, larg çdo ndikimi politik.

The post Politizimi i Arsimit në Lezhë: Një Çështje e Vazhdueshme që Kërkon Vëmendje appeared first on H.A.N.A.

Të rinjtë janë një pjesë thelbësore e komunitetit, dhe zëri i tyre duhet të dëgjohet edhe në procesin e buxhetimit bashkiak!

Në këtë modul të dedikuar, ndër të tjera do të gjeni:

• Çfarë është buxheti bashkiak dhe pse ka rëndësi për jetën e të rinjve?
• Ligjet dhe rregulloret për procesin buxhetor në gjuhë të thjeshtuar.
• Struktura e buxhetit.
• Përfshirja e komunitetit dhe të rinjve në vendimmarrje.
• Rëndësia dhe përfitimet e angazhimit komunitar në vendimmarrjen vendore.
• Procesi i konsultimeve publike në hartimin e buxhetit.

Ky modul ka për qëllim të fuqizojë të rinjtë me njohuri dhe mjete për të marrë pjesë aktive në vendimmarrjen lokale. Njohuritë mbi buxhetin bashkiak janë një hap drejt angazhimit qytetar dhe ndërtimit të një komuniteti më të drejtë dhe transparent.

The post Modul “Buxheti Bashkiak dhe të Rinjtë” – H.A.N.A Youth Centre appeared first on H.A.N.A.

Një nga metodat kryesore që sunduesit autokratikë përdorin për të nënshtruar mendimin kritik është kontrolli i informacionit, duke lejuar hapesirë vetem për propagande; shtypin zërat kundërshtues në qarqet akademike dhe dekurajojnë hetimin intelektual. Kjo mbytje e qëllimshme e lirisë arsimore shkurton zhvillimin e aftësive të të menduarit kritik, duke i lënë qytetarët të paaftë për të vënë në dyshim politikat e autokratit ose për të sfiduar status quo-në.

Për më tepër, autokratët shfrytëzojnë dobësitë ekonomike brenda komuniteteve të vogla. Duke kontrolluar burimet dhe mundësitë ekonomike, ata krijojnë një ndjenjë varësie midis popullatës. Ky shtrëngim ekonomik mbyt vullnetin e lirë, pasi individët kanë frikë nga pasojat për të folur hapur ose duke rezistuar ndaj direktivave të autokratit. Vetëcensurimi që rezulton përjetëson kulturën e heshtjes, duke gërryer thelbin e shoqërive demokratike, ku perspektivat e ndryshme dhe dialogu i hapur janë thelbësore.

E pikërisht varësia dhe vetçensurimi i qytetarëve është organi jetësor i autokratëve apo kryetarokratëve. Qytetaret duke e lidhur suksesin apo mossuksesin e tyre ekonomik dhe profesional me pelqimin apo mospelqimin e kryetareve të tyre, e mveshin automatikisht atë me pushtet abosult, dhe zhveshin veten nga vullneti dhe mendimi i tyre i lirë.

E ndonëse asgjë nga këto nuk është e re, sidomos për një vend ish-komunist si i yni, prapë është a pabesueshme sesi ky cikli 30-vjeçar i një demokracie problematike na rihap një plagë të pamjekuar, vetëm të fshehur, diktaturën. Sot, fëmijët e 90-tës, janë drejtues që nuk kanë vuajtur cenimin e lirisë me dhunë, por janë mashtruar; kanë relativizuar dhe romantizuar idete dhe menyrat autokrate; janë kthyer ata prej të cilëve kemi pritur ndryshim në oksigjen për sistemin autokrat që Shqipëria ka instaluar sot. Janë ata që besojnë se miqësia me kryetarin do t’u hapë rrugët e suksesit, duke u privuar çdo dite nga të qënit njëri i lirë, nga aftësia për të menduar, vepruar dhe endërruar lirisht, pa limitet që na cakton interesi privat i partive pseudo-demokratike, të cilat janë pjellë e autokracisë, por pretendojnë ta kënë mohuar këtë të fundit.

Ligësia më e madhe që na është bërë, është kompromentimi i të rinjve, perveç ndjesisë së përditshme që asgjë nuk ndryshon.

By Emarilda Leti

The post Erozioni i të menduarit kritik dhe vullnetit të lirë: Sundimi autokratik në komunitetet e vogla appeared first on H.A.N.A.